Наместо заштита и поддршка, децата жртви на сексуално насилство во Македонија се соочуваат со институционален хаос и повторна траума низ ходниците на системот. Најновата анализа на Народниот правобранител за периодот 2020–2025 година открива фрапантни бројки и сериозни пропусти во постапувањето на надлежните органи.
Црна статистика: Жртви на возраст под три години Податоците што ги презентираше заменик-народниот правобранител, Васка Бајрамовска-Мустафа, покажуваат континуиран и алармантен тренд:
604 жртви за пет и пол години: Во периодот 2020–2024 се евидентирани 508 случаи, а само во првиот дел од 2025 година се регистрирани нови 96 деца жртви.
Најранливи се девојчињата: Од вкупниот број жртви, дури 543 се девојчиња.
Возрасни групи: Најголем дел (57%) се на возраст од 11 до 15 години, но регистрирани се и жртви на возраст под 10, па дури и бебиња под тригодишна возраст.
Тешки кривични дела: Најчесто станува збор за силување на дете под 15 години, полов напад и вонбрачен живот со дете.
Институционално малтретирање: Наместо еднаш, децата сослушувани постојано
Анализата открива дека системот за заштита е фрагментиран и често предизвикува секундарна виктимизација. Иако законот налага само еднократно интервјуирање за да се избегне траумата, децата во пракса се принудени постојано да ја прераскажуваат ужасната случка пред различни инстанци.
Клучни системски слабости:
Недостиг на кадар и простор: Центрите за социјална работа немаат соодветни простории за испрашување ниту доволно обучен кадар.
Бавна правда: Судските постапки траат и до две години, што е премногу за дете во развој.
Нефункционално обесштетување: Досега се поднесени само две барања за паричен надоместок, кои не резултирале со реална поддршка за децата.
Решенија: Моделот „Барнахус“ и максимални казни
Народниот правобранител препорачува итно воведување на моделот „Барнахус“ (Детска куќа). Овој модел овозможува детето да добие интегрирана правна, медицинска и психолошка помош на едно место, без да биде разнесувано по судови и полициски станици.
Бајрамовска-Мустафа исто така повика на:
Построга казнена политика: Изрекување максимални казни за сторителите за да се спречи повратништво.
Ажурирање на регистарот на педофили: Поголема достапност на податоците за училиштата и семејствата.
Превенција во образованието: Спроведување на кампањата „Еден од пет“ во сите градинки и училишта.
„Безбедноста на децата не смее да остане само на хартија. Секое доцнење на институциите е директен удар врз достоинството и иднината на детето,“ заклучуваат од институцијата Народен правобранител.
