Пишува: Мирослав Трлин, дипломиран економист во пензија
Пензијата не е милостина, ниту поклон од кој било политичар. Таа не е награда за лојалност, туку најсветото право што човек го гради со децении работа, труд и одговорност. Ако ништо не смениме, за неколку години нема да разговараме за висината на пензиите, туку за нивната исплатливост. Токму затоа денес мора искрено да признаеме: македонскиот пензиски систем не е само оптоварен – тој влегува во фаза на сериозна ранливост, која може да прерасне во криза ако повторно се правиме дека проблемот не постои. Ние сме генерација која мора да има храброст да каже: доста е со одложувања – време е за реформа.
Бројките зборуваат појасно од сите нас. На почетокот на државата три работници го поддржуваа еден пензионер. Денес тој однос е намален на околу еден запирка седум, со јасна тенденција и понатаму да опаѓа. Овој дисбаланс не е статистика на хартија, туку реален притисок врз системот. Дополнително, пензискиот „фонд” – првиот столб – во суштина и не е фонд: тој не акумулира капитал, не инвестира и нема сопствена финансиска маса, туку прераспределува средства од тековните придонеси и од сè поголемите буџетски дотации. Тоа е систем што сè потешко ја исполнува својата основна функција, а граѓаните тоа веќе го чувствуваат.
Пензискиот систем мора да стане фер, предвидлив и одржлив. Нашата идеја не нуди политички маневар ниту брзопотезно решение. Таа нуди рамка – паметна, праведна и отворена за стручна и јавна дебата. Рамка која поаѓа од јасни принципи: висината на пензијата мора да се пресметува со фер бодови, што значи дека две лица со исти придонеси и ист работен век мора да имаат иста основа, без скриени корекции и политички интервенции; изворите на средствата мора јасно да се разликуваат; буџетските дотации мора да се распределуваат еднакво и транспарентно; секој придонесувач мора да знае што добива; и никој не смее да биде оштетен – ниту сегашните, ниту идните пензионери. Предлагаме постапка, а не шок. Процес, а не револуција. Промена што ќе трае, а не политички маневар што ќе испари по избори.
Во целиот овој процес најповикани да ја отворат дебатата се пензионерските здруженија, пред сè Сојузот на здруженија на пензионери. Тие имаат законска и статутарна обврска да ги штитат правата на пензионерите, да ги следат состојбите во пензиското осигурување и да настапуваат пред државните органи кога е загрозен животниот стандард на луѓето кои ја изградија оваа држава. Ако не тие — кој? Ако не сега — кога? Во ваков момент, молкот не е неутралност – тој е избор.
Од државата не бараме невозможни работи, ниту ветуваме чуда. Бараме само едно: да се отвори вратата за аргументирана расправа. Да седнеме на иста маса – економисти, правници, синдикати, здруженија, млади, работници и пензионери. Да се сослушаме, да анализираме и да создадеме модел кој ќе трае. Модел кој ќе ја заштити староста, но и ќе им даде сигурност на денешните вработени дека системот што го финансираат не е бездна, туку гаранција за нивното идно трето доба.
Ова не е краен текст, туку почеток. Почеток на процес што треба да донесе вистинска промена, од секој агол – економски, правен, социјален и човечки. Ако ја почнеме реформата навреме, ќе создадеме стабилен систем што нема да зависи од дневна политика и изборни циклуси. Ако ја одложиме, ќе влеземе во состојба во која веќе нема да се прашуваме какви пензии ќе земаме, туку дали воопшто ќе ги има.
Ова не е само колумна. Ова е аларм. Повикува на совест, на разум и на заедничка одговорност. Ова е генерациски момент. Или ќе создадеме систем што ќе опстане, или ќе им ја украдеме иднината на оние што доаѓаат по нас. Изборот мора да го направиме сега.
Ставовите искажани во „Колумни“ се лични ставови на авторите и не се автоматски и ставови на редакцијата на „24инфо“. Одговорноста за изнесеното во нив е исклучиво на авторот.
