Американскиот потпретседател Џ.Д. Венс во ексклузивно интервју за Ројтерс изјави дека Иран мора „значително“ да го намали капацитетот за збогатување ураниум за да ги исполни барањата на САД и да ја заврши седуммесечната војна меѓу двете земји, додека Вашингтон е несигурен како се носат одлуките во Техеран.
Венс, долгогодишен противник на американското вклучување во странски војни, презеде водечка улога во преговорите за решавање на конфликтот и посредуваше во привремен мировен договор во јуни, кој набрзо пропадна. Војната ги потресе глобалните енергетски пазари и стана политички товар за претседателот Доналд Трамп и неговите републиканци пред изборите за Конгресот во ноември.
Зборувајќи во понеделник по посетата на Алјаска за време на кампањата, Венс рече дека секој договор би барал од Иран да го намали капацитетот за збогатување ураниум, а не само гаранции за идно намалување на нуклеарниот капацитет.
„Ако не сакате нуклеарно оружје, тогаш зошто ви треба гориво збогатено до 60 проценти? И ако сакате да покажете посветеност дека нема да градите нуклеарно оружје, не произведувајте високо збогатено гориво“, рече Венс.
„Мислам дека ако сакаат да покажат посветеност дека нема да градат нуклеарно оружје, треба да направат нешто значајно во однос на нивниот капацитет за збогатување.“
Иран и САД во последните недели разменија предлози насочени кон завршување на војната и повторно отворање на Ормутскиот теснец, клучен глобален транспортен пат за енергија. Трамп ја отфрли последната понуда на Техеран и предупреди дека воените операции би можеле да се интензивираат по среднорочните избори.
Ванс рече дека САД остануваат отворени за договор, но ќе бараат конкретни ирански отстапки во врска со неговата нуклеарна програма. „Нема да менуваме зборови за дела“, рече Ванс.
Ванс: Не е јасно како Иран донесува одлуки
Дополнителен проблем е фактот што Вашингтон не е сигурен кој ги носи одлуките во Техеран, рече Венс.
Венс рече дека САД се во разговори со иранскиот претседател Масуд Пезешкијан и министерот за надворешни работи Абас Аракчи. Но, не е јасно колку реална моќ имаат тие во рамките на иранската владина структура, рече тој, откако врховниот лидер, ајатолахот Али Хамнеи, беше убиен во американско-израелските напади на почетокот на војната.
„Едно од нештата што ги забележавме е дека не е сосема јасно како нивната земја донесува одлуки“, рече Венс. Одделно во вторникот, Трамп рече дека неговиот „најголем проблем“ е што никој не знае кој го води Иран.
Портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи во неделата изјави дека американските претставници се многу запознаени со тоа кои се нивните ирански соговорници и како функционира иранскиот систем за донесување одлуки.
„Проблемот е всушност спротивен: тој лежи во контрадикторните ставови и контрадикторните пораки на американските претставници“, рече Есмаил Багаи на неделната прес-конференција.
Проценка на ситуацијата на бојното поле
Ванс за Ројтерс изјави дека лично разговарал со воените команданти на терен за да ја процени ситуацијата на терен. Тој ги отфрли загриженостите за недостиг на клучна муниција, додавајќи дека иранските сили повремено успеваат да напаѓаат трговски бродови во Ормутскиот теснец, но генерално не се во можност да го спречат извозот на енергија преку водниот пат.
Венс не сакаше да каже дали ги води мировните преговори, иако често се наведува како главен преговарач на Белата куќа. „Секако сме вклучени“, рече тој. „На крајот на краиштата, претседателот на Соединетите Американски Држави го води целиот процес.“
Војната како политички товар пред изборите
Војната – која чини 3 милијарди долари месечно – стана клучно прашање во изборната кампања. Повисоките цени на енергијата ги ставија Трамп и републиканците во дефанзива во неизвесни држави кои ќе одлучат за контролата врз Конгресот.
Венс се обиде да ги ублажи критиките за начинот на кој Трамп се справи со конфликтот, велејќи им на гласачите дека ова прашање не треба да биде причина да не ги поддржат републиканците на изборите следниот месец.
Во Алјаска, Венс одржа митинг во поддршка на републиканскиот сенатор Ден Саливан, кој води тесна битка за реизбор против демократската кандидатка Мери Пелтола. Во 2024 година, Трамп ја освои Алјаска со 13 процентни поени, но растечките трошоци за живот ја ставија државата во игра.
Пред да разговара со Ројтерс, Венс голем дел од својот говор го посвети на прашањата за прифатливост, особено на цените на енергијата. Поради изолираната локација на Алјаска, потрошувачките добра се поскапи, а производството на енергија е еден од клучните економски сектори.
Толпата на митингот реагираше бурно кога Саливан речиси го претстави Венс како претседател на Соединетите Американски Држави, наместо како потпретседател. Вансеа се смета за еден од водечките републикански кандидати за наследник на Трамп во Белата куќа.
