Пишува: Мирослав Трлин дипломиран економист во пензија
„Дијаспората не се враќа со изборен закон, туку со држава во која повторно ќе поверува.“
Секое отворање на прашањето за гласањето на македонската дијаспора повторно ја разгорува политичката дебата. Едните предлагаат електронско гласање, другите гласање по пошта, трети предупредуваат на можни злоупотреби и безбедносни ризици. Секој изнесува свои аргументи, а јавноста повторно се дели околу тоа кој модел е подобар.
Но, можеби токму тука ја правиме најголемата грешка.
Не затоа што прашањето за остварување на уставното право на глас не е важно. Напротив, тоа е едно од темелните демократски права на секој државјанин, без оглед каде живее. Грешката е што повторно разговараме за последицата, а не за причината.
Главното прашање не треба да биде како дијаспората полесно да гласа, туку зошто толку голем дел од нашите граѓани повеќе не живеат во сопствената држава.
Токму тука започнува вистинската расправа.
Во последните три децении Македонија не изгуби само жители. Изгуби генерации млади луѓе, цели семејства, врвни стручњаци, претприемачи, лекари, инженери, професори и квалификувани работници. Секој од нив имал своја лична приказна, но причините најчесто биле слични – барање сигурна работа, праведни институции, предвидлив систем, достоинствен живот и еднакви можности.
Малкумина ја напуштија татковината затоа што сакале да гласаат од странство.
Тие заминаа затоа што повеќе не веруваа дека можат достоинствено да живеат во неа.
Затоа, кога денес државата најголемо внимание посветува на начинот на кој дијаспората ќе гласа, а многу помалку на тоа како повторно да ја врати дома, природно е да се постави прашањето дали правилно ги поставуваме приоритетите.
Дијаспората не смее да се гледа првенствено како изборен потенцијал.
Таа претставува огромен човечки, интелектуален, економски и национален капитал. Нејзината вистинска вредност не е во бројот на гласовите што може да ги даде на изборите, туку во знаењето, искуството, инвестициите и човечкиот потенцијал што може повторно да ги вложи во развојот на Македонија.
Но, тоа нема да се случи со политички апели.
Ниту со патриотски пораки. Ниту со повици за враќање. Луѓето не се враќаат затоа што некој ги повикал. Тие се враќаат кога ќе се уверат дека државата навистина се променила. Тоа значи институции во кои ќе имаат доверба. Судство во кое ќе веруваат. Администрација што ќе служи на граѓаните, а не на партиите. Еднакви правила за сите. Економија во која успехот ќе зависи од знаењето и трудот, а не од политичката припадност. Инвестициска сигурност. Правна сигурност. Предвидливост.
Дури тогаш повикот „вратете се дома“ ќе има вистинска тежина. Во спротивно, тој ќе остане само добронамерна политичка порака.
Особено загрижува што Македонија сè уште нема јасно препознатлива долгорочна национална стратегија ниту за запирање на иселувањето, ниту за враќање на веќе иселените. Ако не успеваме да создадеме услови младите што денес живеат тука да ја гледаат својата иднина во сопствената држава, тогаш уште потешко ќе ги убедиме оние што веќе изградиле нов живот во странство повторно да се вратат.
Затоа, редоследот на приоритетите е исклучително важен.
Најнапред треба да создадеме држава во која младите ќе сакаат да останат.
Потоа држава во која иселениците ќе посакаат да се вратат.
И дури потоа ќе разговараме како најдобро да го остваруваат своето избирачко право.
Редоследот не е формалност. Тој е суштината на секоја сериозна национална стратегија. Прашањето на дијаспората не може да се сведе само на изборниот ден. Тоа е прашање на демографија, економија, образование, владеење на правото, доверба во институциите и визија за иднината на државата.
Токму затоа, можеби е време политичките дебати да го променат своето тежиште. Наместо постојано да разговараме како полесно да стигнеме до гласот на дијаспората, треба многу посериозно да разговараме како повторно да го заслужиме нејзиното доверие.
Зашто држава што ќе успее да ги убеди своите иселеници дека причините поради кои некогаш заминале конечно станале минато, нема да има проблем ниту со нивното учество во изборите. Тогаш гласањето повеќе нема да биде централната тема. Ќе биде само природна последица на една успешна државна политика која повторно ги вратила своите луѓе дома.
