Неодамнешните истражувања покажуваат јасен образец: засладените пијалоци претставуваат поголем долгорочен ризик по здравјето отколку повремените слатки задоволства. Две големи студии, едната од Универзитетот Лунд (2024) која опфатила речиси 70.000 луѓе, и мета-анализа од Универзитетот Бригам Јанг (2025) со повеќе од 500.000 учесници, укажуваат дека изворот на шеќер – дали е во пијалоци, десерти или храна – има значително влијание врз здравјето.
Историја на дебатата за шеќерот
Дебатата за штетноста на шеќерот не е нова. Уште во 1977 година, The New York Times истражуваше дали шеќерот е „маскиран негативец“, а Сенатот на САД препорача ограничување на внесот. Меѓутоа, потрошувачката на додаден шеќер се зголеми за 30% помеѓу 1977 и 2010 година. Во 2020 година, американската влада ја повтори препораката – внесот на додаден шеќер не треба да надминува 6% од дневните калории. Новите истражувања, сепак, укажуваат дека треба да се обрне внимание и на видот на шеќер што се избегнува.
Благи пијалоци и кардиоваскуларни заболувања
Студијата на Универзитетот Лунд, објавена во 2024 година, анализирала внес на шеќер и ризик од кардиоваскуларни заболувања. Податоците биле собрани од две шведски кохортни студии (1997–2009), а анализата вклучила речиси 70.000 луѓе.
Истражувачите ја поделиле потрошувачката на шеќер во три категории:
- Адитиви како мед
- Слатки (колачи, печива)
- Засладени пијалоци
Резултатите покажаа дека консумирањето засладени пијалоци е поврзано со зголемен ризик од:
- Исхемичен мозочен удар
- Срцева слабост
- Атријална фибрилација
- Абдоминална аортна аневризма
„Течните шеќери обезбедуваат помала ситост од цврстите, што води до прекумерна потрошувачка“, објаснува Сузан Јанци, докторант на Универзитетот Лунд. Дури и повременото уживање во слатки, пак, е поврзано со подобри здравствени резултати отколку целосно апстинирање.
Извор на шеќер и ризик од дијабетес
Мета-анализата на Универзитетот Бригам Јанг (2025) вклучила податоци од над 500.000 луѓе од различни континенти. Таа откри дека шеќерите од пијалоци – газирани пијалоци и овошни сокови – се поврзани со повисок ризик од дијабетес тип 2. Во меѓувреме, природните шеќери од цело овошје можат да имаат заштитен ефект.
„Ова е првата студија која воспоставува јасни односи доза-одговор помеѓу различните извори на шеќер и ризикот од дијабетес тип 2“, вели Карен Дела Корте, професор по нутриционистички науки. Таа нагласува дека пиењето шеќер од газирани пијалоци или сокови е многу проблематично за здравјето во споредба со неговата консумација во храна.
И двете студии укажуваат дека не сите шеќери се еднакви. Наместо целосно осудување на додадениот шеќер, здравствените упатства треба да ги земат предвид различните ефекти на шеќерот врз здравјето во зависност од неговиот извор и форма. Засладените пијалоци се најризични и нивната потрошувачка треба да се ограничи, додека повременото уживање во десерти или природни шеќери од храна е далеку помалку штетно.
