Пишува: Мирослав Трлин, димпломиран економист во пензија
Живееме во време кога речиси секој човек во својот џеб носи уред кој пред само неколку децении би изгледал како научна фантастика. Со паметниот телефон денес можеме да разговараме со луѓе на други континенти, да плаќаме сметки, да купуваме производи, да добиваме информации, да закажуваме прегледи и да комуницираме со институции.
Сето тоа ни го прави животот полесен, побрз и поудобен.
Но секој напредок носи и нови предизвици.
Особено за повозрасните граѓани кои не пораснале со компјутери, интернет и паметни телефони. Многумина од нив денес успешно ги користат овие технологии, но најчесто како самоуки или приучени корисници. Тие научиле да ги користат затоа што животот ги натерал на тоа, а не затоа што имале можност систематски да се образуваат во оваа област.
Токму затоа не е чудно што понекогаш се чувствуваат несигурно кога треба да внесат лични податоци, да извршат електронско плаќање или да одговорат на порака која изгледа како да е испратена од банка, институција или позната компанија.
Но дали тоа значи дека треба да се плашиме од технологијата? Секако дека не.
Технологијата сама по себе не е непријател. Таа е алатка која може да ни помогне, да ни заштеди време и да ни отвори пристап до информации и услуги што порано биле тешко достапни. Она што е потребно не е страв, туку внимателност.
Во дигиталниот свет измамниците ретко се обидуваат да го измамат компјутерот. Тие се обидуваат да го измамат човекот. Нивното најсилно оружје не е технологијата, туку човечката доверба, љубопитноста, брзоплетоста или желбата да помогнеме.
Порака која нè предупредува дека сметката ќе ни биде блокирана, известување дека сме добиле награда или барање веднаш да ги внесеме нашите податоци – сето тоа најчесто има една цел: да нè натера да реагираме без размислување.
Затоа внимателноста е една од нашите најважни одбранбени алатки.
Кога нешто ни изгледа сомнително, не треба да се срамиме да прашаме. Кога нешто правиме првпат, корисно е да побараме помош од поискусни членови на семејството, пријатели или стручни лица. Неколку минути дополнителна проверка можат да спречат многу непријатности.
Но ова не се однесува само на повозрасните.
Често слушаме дека младите се „дигитална генерација“ бидејќи пораснале со паметни телефони и интернет. Тоа навистина им дава предност во користењето на технологијата. Но познавањето на уредите не секогаш значи и разбирање на ризиците.
И младите стануваат жртви на измами, злоупотреба на лични податоци, лажни интернет-продавници и различни форми на манипулација. Брзината со која користат дигитални услуги понекогаш може да биде исто толку опасна колку и недоволното искуство кај постарите.
Затоа ова е тема што ги засега сите генерации.
Во минатото постоела една мудрост која и денес не ја изгубила својата вредност: „Подобро е да се спречи отколку да се лечи (санираат последиците)“
Таа мисла денес можеби најдобро ја опишува и потребата од дигитална безбедност. Не мора сите да бидеме информатички експерти. Не мора да ги разбираме сите технички детали на современите системи.
Доволно е да бидеме внимателни, да не брзаме кога се бараат лични податоци или пари, да проверуваме пред да кликнеме и да не се плашиме да побараме совет. Важно е и да ги користиме достапните безбедносни мерки и да знаеме како да реагираме ако се посомневаме дека сме изложени на измама.
Бидејќи измамниците постојано смислуваат нови начини да дојдат до нашата доверба. Понекогаш тоа се сосема нови методи, а понекогаш само старите измами се облечени во ново технолошко руво.
Во светот на брзите технолошки промени, можеби најголемата мудрост не е да знаеме сè, туку да знаеме кога треба да застанеме, да размислиме и уште еднаш да провериме.
Ако младите имаат предност во познавањето на технологијата, а постарите во животното искуство, тогаш најдобрата заштита е тие две знаења да се надополнуваат наместо да се натпреваруваат. Во времето што доаѓа нема да биде најбезбеден оној што има најнов телефон или најбрз компјутер, туку оној што умее да ги користи придобивките од технологијата, а притоа да ги препознава и нејзините ризици. Зашто технологијата се менува секој ден, но внимателноста никогаш не излегува од употреба.
