Милиони деца ширум светот секојдневно поминуваат часови играјќи видеоигри и гледајќи содржини на YouTube, а ваквиот тренд е сè поприсутен и во Македонија. Roblox, Minecraft, Fortnite, GTA и бројни YouTube-канали станаа дел од секојдневието на најмладите. Но, зад шарените виртуелни светови, забавните ликови и навидум безопасните видеа понекогаш се кријат ризици за кои многу родители не се доволно информирани.
Додека децата уживаат во виртуелните авантури, експертите за дигитална безбедност предупредуваат дека одредени онлајн-платформи можат да ги изложат на насилни и вознемирувачки содржини, комуникација со непознати лица, интернет-измами, врсничко вознемирување и прекумерно користење на екраните.
Една од најпопуларните платформи меѓу децата е Roblox, која овозможува играње илјадници различни игри создадени од самите корисници. Иако голем дел од нив се забавни и креативни, ризикот се појавува кога децата комуницираат со непознати лица или пристапуваат до содржини што не се соодветни за нивната возраст.
Особено загрижува можноста непознати корисници да се обидат да воспостават контакт со деца, да побараат лични информации или да ги насочат кон други апликации за комуникација. И покрај воведените безбедносни ограничувања и родителски контроли, потребен е дополнителен надзор од возрасните.
Слични ризици постојат и кај Minecraft, игра која во основа поттикнува креативност, градење и решавање проблеми. Меѓутоа, кога децата играат на јавни сервери, можат да стапат во контакт со непознати играчи, да бидат изложени на навреди, вознемирување или несоодветни разговори.
Fortnite, една од најпознатите онлајн-игри, носи поинакви предизвици. Покрај натпреварувачката содржина и борбите, играта овозможува гласовна комуникација меѓу играчите, што може да доведе до изложеност на навредлив говор и непријатни ситуации. Дополнителен проблем претставуваат виртуелните купувања, поради кои децата понекогаш вршат притисок врз родителите да им купуваат нови предмети и додатоци.
Посебно внимание заслужува и Grand Theft Auto, позната како GTA, која содржи експлицитно насилство, криминални активности, вулгарен говор и содржини наменети за возрасни. И покрај возрасните ограничувања, видеа од оваа игра се лесно достапни на интернет и често ги гледаат и помали деца.
Во последните години меѓу најмладите станаа популарни и хорор-игрите како Poppy Playtime, Five Nights at Freddy’s и Granny. Ликовите од овие игри, меѓу кои и познатиот Huggy Wuggy, често изгледаат како детски играчки, но содржините вклучуваат застрашувачки сцени, чудовишта и ненадејни страшни моменти. Кај некои деца, особено на помала возраст, ваквите видеа можат да предизвикаат страв, вознемиреност и проблеми со спиењето.
Сепак, ризиците не се ограничени само на видеоигрите. YouTube претставува посебен предизвик бидејќи децата можат да започнат со гледање цртани филмови или едукативни видеа, а потоа преку автоматските препораки да стигнат до содржини кои не се соодветни за нивната возраст.
На платформата се достапни бројни видеа со хорор-ликови, симулации на насилство, опасни предизвици, навредлив говор и содржини што поттикнуваат ризично однесување. Дел од нив се претставени преку шарени анимации и популарни детски ликови, поради што родителите можат погрешно да претпостават дека се безопасни.
Дополнителна загриженост предизвикуваат и кратките видеа на YouTube Shorts, кои овозможуваат постојано гледање нови содржини. Ваквиот начин на користење може да го отежне прекинувањето на гледањето и да придонесе за прекумерно време пред екраните.
Стручните лица предупредуваат дека долготрајното и неконтролирано користење на дигиталните уреди може негативно да се одрази врз спиењето, физичката активност, училишните обврски и секојдневната комуникација. Сепак, самото играње видеоигри не значи дека детето има зависност. Проблем настанува кога користењето на игрите станува тешко за контролирање и почнува сериозно да го нарушува секојдневното функционирање.
Родителите треба да обрнат внимание доколку детето станува изразено раздразливо кога ќе му се одземе телефонот, ги запоставува обврските, се повлекува од дружење, има проблеми со спиењето или крие со кого комуницира на интернет.
Особено сериозен сигнал е доколку непознато лице бара од детето фотографии, лични податоци, адреса, телефонски број или го убедува разговорот да продолжи на друга платформа без знаење на родителите.
За намалување на ризиците, се препорачува родителите редовно да проверуваат кои игри ги користат нивните деца, кои YouTube-канали ги следат и со кого комуницираат. Важно е да се активираат родителските контроли, да се ограничат купувањата во игрите и да се постават правила за времето поминато пред екраните.
Кај најмалите деца особено е важно содржините да бидат однапред избрани и соодветни на нивната возраст. Дури и платформите како YouTube Kids не гарантираат целосна заштита од несоодветни видеа, па затоа се препорачува родителите да ги користат достапните опции за ограничување и одобрување содржини.
Истовремено, експертите потсетуваат дека видеоигрите не се исклучиво негативна појава. Соодветно избраните игри можат да придонесат за развивање креативност, логичко размислување, координација и тимска работа. Клучната разлика е во возраста на детето, видот на содржината, времето на користење и присуството на родителски надзор.
Во време кога мобилниот телефон сè почесто станува главен извор на забава за децата, одговорноста на возрасните не завршува со купувањето уред или инсталирањето апликација.
Родителите треба да знаат не само колку време нивното дете поминува пред екран, туку и што гледа, што игра и со кого разговара. Бидејќи зад еден навидум безопасен клик може да се крие содржина или контакт за кој детето не е подготвено.
И токму затоа, најдобрата заштита не е целосна забрана на интернетот, туку информираност, отворена комуникација, јасни правила и активно учество на родителите во дигиталниот живот на своите деца.
