Гувернер на Народна банка мора да биде фигура на доверба, стабилност и интегритет, а не партиски првоборец во костум на независен регулатор, пишува специјалистот за комуникации Марјан Забрчанец, реагирајќи на последните настапи на гувернерот Трајко Славески.
Скандалот со незаконското кочење на изборот на вицегувернери, отворената кавга со новинар и префрлањето вина на сите други, дополнително ја разголуваат неспособноста на Славески да ја носи тежината на функцијата со институционална одговорност и демократска култура. Во комбинација со долгогодишната партиска биографија, антиработничките ставови и инфлаторниот „оптимизам“ во време кога граѓаните реално сиромашат, станува јасно дека неговото останување на функцијата ја подрива довербата во монетарната политика и ја засилува политичката и економската нестабилност на државата, додава забрчанец.
Тој, во својата објава издвојува и неколку аспекти зошто е проблематично тоа што Славески раководи со Народната банка на Македонија
1. Отворена партизација и загрозена независност
Славески е долгогодишен истакнат кадар на ВМРО-ДПМНЕ, член на партиски органи и автор на програмски документи, што е во судир со потребата за непартиски гувернер.
Уште при изборот беше критикуван како „теснопартиски, а не експертски избор“, што ја еродира довербата во независноста на Народната банка дома и кај меѓународните партнери.
Има спорен политички и управувачки багаж. Беше разрешуван како министер за финансии, а како претседавач на Советот на Град Скопје беше еден од носителите на хаосот во Градот, предизвикувајќи конфликт со градоначалничката, застој на проекти и институционален распад.
Избран е за гувернер со значителен број гласови против и силен отпор од опозицијата, а новите скандали (инфлацискиот оптимизам, несериозните колумни, блокадата на вицегувернерите и кавгата со новинар) само потврдуваат дека мандатот го води кон уште подлабока поларизација и пад на довербата во Народната банка.
2. Антиработнички ставови и фаворизирање на крупен капитал
Како министер и како економски гласноговорник на ВМРО-ДПМНЕ, Славески беше еден од најгласните противници на зголемувањето на минималната плата и мерките во корист на работниците.
Неговиот профил систематски ја става монетарната и економската политика во функција на интересите на капиталот, со игнорирање на реалната состојба на сиромашните и презадолжените граѓани.
3. Потценување на инфлаторните ризици, „шминкање“ на сликата, потценување на граѓаните
Славески јавно прогнозира дека следува враќање на инфлацијата кон „историскиот просек“ од околу 2%, во време кога цените на сите производи растат до плафон. Ваквиот нереален ултра-оптимистички тон може да создаде лажна сигурност, да релативизира вртоглави ценовни спирали и да ја намали подготвеноста за антикризични мерки.
Во јавни настапи тој несериозно ја релативизираше инфлацијата наведувајќи дека главна причина било поскапувањето на авионските летови, занемарувајќи ги широките ценовни удари врз храна, енергенси и основни трошоци, со што ја навредува интелигенцијата на граѓаните и ја потценува длабочината на кризата.
4. Несоодветен јавен настап – „инфлуенсер“ наместо гувернер
Македонија е веројатно единствената држава со Гувернер кој пишува колумни за гуми, кочници, сообраќајна култура и влијание на сејф сити врз потрошувачка на гориво, наместо да комуницира сериозни анализи за инфлација, ценовни шокови и системски ризици.
5. Скандалот со вицегувернерите и можни незаконитости
Мандатите на две вицегувернерки се истечени, а опозицијата обвинува дека Славески незаконски го кочи изборот на нови вицегувернери, со прекршување на законските рокови и ризик по легитимноста на одлуките на Советот на НБ.
Се бара итна истрага за неговото постапување, предупредувајќи дека финансиската стабилност не смее да биде жртва на политички игри и неспособност.
6. Кавга со новинар и одбивање на одговорност
На прашање од новинар зошто доцни изборот на вицегувернери, Славески влезе во јавна кавга, избегна јасен одговор и ја префрли вината целосно на Собранието, искажувајќи иритација и обвинувајќи за уреднички „напади врз Народната банка“.
Ваквиот конфронтациски однос кон медиумите, во ситуација кога постојат сомнежи за незаконско постапување, дополнително ја руши довербата и покажува дека не е подготвен да преземе институционална одговорност.
КОИ БЕА ДРУГИТЕ СПОМНУВАНИ КАНДИДАТИ ЗА ГУВЕРНЕР И ЗОШТО СЕКОЈ ОД НИВ ЌЕ БЕШЕ ПОМАЛКУ ПРОБЛЕМАТИЧЕН?
Анита Ангеловска‑Бежоска, гувернерка претходничка на Славески. Има долг стаж во Народната банка, ја водеше институцијата низ енергетската и инфлаторната криза и има кредибилитет кај ММФ, ЕЦБ и меѓународните финансиски институции. Со неа како избор, НБ ќе имаше континуитет без блокирани вицегувернери или кавги со новинари и јасен сигнал на предвидливост кон меѓународните партнери.
Маја Кадиевска‑Војновиќ, поранешна вицегувернерка и членка на управни и надзорни одбори во банкарскиот сектор. Таа носи чисто технократско и регулаторно искуство, со силно познавање на системот одвнатре. Не е перцепирана како прв партиски „економски пулт“ и нема конфликтен јавен ПР. Нејзиниот профил наликува на класичен, стабилен банкар од висок ранг.
Борче Треновски, универзитетски професор и член на Советот на Народната банка. Тој е академски профил, веќе вграден во институционалната култура на НБ, со искуство во анализи и монетарна политика и висок кредибилитет во економските и финансиските кругови.
Зоран Ставрески, поранешен министер за финансии, еден од ретките од Владата на Груевски за кој експертската и широката јавност коментира дека покажал свесност за лошите политики на неговиот премиер (примерот со коментарот “трошиме на чоколадо, а немаме ни за леб”) и дека е високо капацитетен економски и финансиски кадар. Иако и тој носи сериозен партиско-политички багаж, неговите проблеми се во минатото, додека кај Славески проблемите се активни и тековни.
Сумирано, проблемот не е до тоа дали „немаше подобар“ од Славески. Подобри имаше и тоа добро го знаеме. Проблемот е што власта свесно го избра најконтроверзниот и најризичниот профил за довербата во Народната банка, а единствениот начин таа доверба да почне да се враќа е Трајко Славески да си замине.
