Внатрешни тензии во ВМРО-ДПМНЕ: Дали се подготвува терен за враќање на Никола Груевски?
Во ВМРО-ДПМНЕ веќе некое време траат видливи внатрешни тензии, кои се манифестираат преку промени во партиската структура, медиумски напади врз одредени функционери и засилени шпекулации за иднината на лидерот на партијата. Една од централните теми во тие разговори е можноста за враќање на Никола Груевски, поранешен претседател на партијата и на владата, кој од 2018 година се наоѓа во Унгарија.
Реформа на партиската структура и укинување на функциите потпретседатели
Неодамнешната одлука за укинување на позициите на сите потпретседатели во партијата и промена на начинот на избор на претседател е претставена како чекор кон поголема внатрешна демократија, наводно со тоа сите членови би добиле реална шанса за кандидатура, а не само тесниот круг на најблиските соработници.
Меѓутоа, дел од партиските кругови го толкуваат овој потег поинаку: како начин да се елиминираат институционалните центри на моќ што би можеле да претставуваат пречка за евентуалното враќање на Груевски. Без потпретседатели, партиската хиерархија станува порамна на хартија, но во пракса поцентрализирана околу претседателот.
Александар Николовски како клучен актер во конфликтот
Александар Николовски, доскорешен потпретседател на партијата и еден од највидливите функционери, се смета за моментално најсериозен потенцијален кандидат за претседателската позиција по Христијан Мицкоски.
Во последните неколку месеци, сепак, тој е соочен со серија критики, особено во врска со користењето на службениот авион за партиски и приватни патувања. Дел од медиумите и критиките на социјалните мрежи инсистираат дека токму неговите чести патувања се главна причина за критиките во однос на трошоците и транспарентноста. Николовски, од друга страна, во јавните настапи повеќепати ја критикуваше „корумпираната структура од минатото“, што индиректно се однесува на периодот на Груевски.
Тие објави дополнително ја зајакнаа перцепцијата дека се води целна кампања за намалување на неговиот влијание и кредибилитет во партијата.
Извори блиски до ВМРО-ДПМНЕ сугерираат дека зад дел од тие медиумски напади стојат координирани напори, со цел да се ослаби Николовски како можен ривал во идната борба за лидерство.
Мицкоски и улогата на „привремен чувар фотелја”
Христијан Мицкоски, актуелен претседател на партијата и премиер, во овие анализи често се прикажува како фигура што ја одржува стабилноста и ги контролира институциите, но без намера долгорочно да ја задржи позицијата. Според тие толкувања, неговата улога е да го подготви теренот за евентуалното враќање на Груевски, било преку правосудни промени, медиумска клима или партиска консолидација.
Надворешен контекст: Унгарија и ризикот од промена на власта
Клучниот надворешен фактор е политичката ситуација во Унгарија. Груевски таму престојува под политичка заштита на Виктор Орбан, со кого има долгогодишни блиски врски.
Меѓутоа, доколку опозицијата (на пр. Тиса на Петер Маѓар) оствари успех на изборите на 12 април оваа година, позицијата на Груевски би можела сериозно да се влоши, вклучително и можност за екстрадиција или депортација.
Тоа, според некои процени, би можело да ги забрза плановите за негово враќање во Северна Македонија и тоа пред истекот на мандатот на Мицкоски.
Правосудни и медиумски аспекти
Паралелно со партиските случувања, се забележуваат обиди за ревизија на стари судски процеси. Пуштањето на Катица Јанева на условна слобода порано од очекуваното се толкува како дел од поширокиот тренд на преиспитување на работата на Специјалното јавно обвинителство (СЈО).
Исто така, во тек се правни напори да се прогласат доказите од случаите „бомби“ (снимките од прислушуваните разговори) за недозволени поради наводниот недостаток на обвинителска дозвола. Доколку таква пресуда падне во една постапка, потенцијално и пред Европскиот суд за човекови права, тоа би можело верижно да доведе до преиспитување и на други осудувачки пресуди од тој период, вклучително и оние против Груевски.
Истовремено, се забележува засилена медиумска активност со анти-ЕУ наративи и критички тон кон западните партнери, што би можело да служи за подготовка на јавното мислење за евентуална изолација или промена на надворешнополитичкиот курс.
Можни сценарија до крајот на мандатот
Сè наведено укажува на можноста дека во ВМРО-ДПМНЕ се води стратешки процес на консолидација на моќта, со цел до крајот на тековниот мандат да се создадат услови за враќање на Никола Груевски на чело на партијата.
Дали тоа ќе се оствари зависи од повеќе фактори: внатрешната кохезија на партијата, исходот од правосудните ревизии, развојот на ситуацијата во Унгарија и реакциите на меѓународните партнери.
Овие процеси сè уште се во сферата на шпекулации и толкувања од извори од самата партија. Јавноста допрва треба да види дали внатрешните тензии ќе прераснат во отворен конфликт или ќе бидат успешно канализирани во правец на единствената цел.
