Средба со потомците на македонските иселеници кои, далеку од татковината, со гордост го негуваат македонскиот јазик, културата и традицијата, пренесувајќи го македонскиот идентитет на новите генерации.
Пишува: Проф. д-р Јове Кекеновски
Постојат патувања кои не ги паметиме по градовите што сме ги посетиле, туку по луѓето што сме ги сретнале. Постојат и средби што не траат долго, но оставаат трага за цел живот. Моето патување во Измир беше токму такво.
Во Република Турција допатував по покана на моите драги пријатели Абдула и Себахат Укардаш, убеден дека ме очекуваат неколку пријатни денови исполнети со дружење, разговори и запознавање со убавините на Измир. Но, уште од првиот ден почувствував дека ова нема да биде обично патување. Искреното гостопримство, човечката топлина и пријателството што ми ги укажаа моите домаќини беа само вовед во едно доживување што ќе остане трајно врежано во моето сеќавање.
Вистинската причина поради која овој престој никогаш нема да го заборавам беше можноста да присуствувам на свеченото доделување дипломи на учесниците кои успешно го завршија курсот по македонски јазик. На прв поглед, тоа можеше да изгледа како уште една свечена церемонија. Но, многу брзо сфатив дека сум сведок на нешто што ги надминува сите формалности. Пред мене се одвиваше една исклучително емотивна приказна за јазикот, идентитетот и љубовта кон корените.
Во мојата професионална кариера сум присуствувал на многубројни академски и јавни свечености. Но, оваа беше поинаква. Не поради организацијата, туку поради емоцијата што ја носеше. Тоа беше жива врска меѓу минатото и сегашноста, меѓу предците и нивните потомци, меѓу Македонија и Македонците кои денес живеат во Измир.
Она што го видов ги надмина сите мои очекувања. Пред мене стоеја лекари, адвокати, инженери, професори, градежни работници, музичари, претприемачи, студенти и луѓе од најразлични професии и генерации. Родени и израснати во Турција, но со македонски корени што ги носат со особена гордост. Го слушав нивниот милисвучен македонски јазик, Чист, јасен и изговорен со љубов. Не зборуваа затоа што мораат. Зборуваа затоа што сакаат. Затоа што за нив македонскиот јазик не е само средство за комуникација, туку жива врска со нивните предци.
Особено ме воодушеви фактот што меѓу оние што го изучуваат македонскиот јазик имаше голем број млади луѓе. Во време кога глобализацијата лесно ги потиснува особеностите на малите народи, тие доброволно вложуваат време, труд и љубов за да го научат јазикот на своите предци. Тоа не е само образовен процес. Тоа е чин на почит кон сопствените корени и порака дека идентитетот се чува кога свесно се негува.
Во тие моменти не можев да останам рамнодушен. Ми се наметна една мисла што постојано ми се враќаше: можеби токму оние што живеат далеку од Македонија најсилно ја чувствуваат нејзината вредност. За нив Македонија не е само држава. Таа е спомен што се пренесува низ семејните приказни, јазик научен од бабата и дедото, од мајката и таткото, песна што одекнувала во семејниот дом и традиција што внимателно се пренесува од генерација на генерација.
Но, ваквата силна поврзаност со корените не е случајна. Таа е резултат на долгогодишната и посветена работа на Македонското здружение за култура и солидарност на македонските иселеници од населбата Чамдиби, во општина Борнова, едно од најактивните здруженија на Македонците во Измир. Основано во 1996 година, веќе речиси три децении тоа неуморно работи на зачувување на македонскиот јазик, културата, традицијата и колективната меморија. Организира курсеви по македонски јазик, фолклорни активности, културни манифестации, концерти, хуманитарни акции и бројни други настани преку кои се зацврстува чувството на припадност кај македонската заедница во Измир.
Посебно признание заслужува претседателот на Здружението, Али Шенѓул, кој заедно со своите соработници вложува огромна енергија оваа организација да не биде само место за собирање на иселениците, туку вистински чувар на македонскиот идентитет. Нивната работа е најдобар доказ дека идентитетот не се зачувува со декларации, туку со секојдневна посветеност, образование, култура и меѓусебна солидарност.
Во разговорите со членовите на Здружението постојано се повторуваше една мисла: Македонија за нив не е само географски поим. Таа е наследство. Таа е семејна приказна. Таа е чувство што не исчезнува со преселувањето, ниту со минувањето на времето. Токму затоа вложуваат толку многу напор новите генерации да не ги заборават јазикот, традицијата и културата што ги наследиле од своите предци.
Посебно доживување беше и посетата на населбата Чамдиби, каде што традиционално живее голем број Македонци. Според информациите што ги добив од домаќините, во Борнова живеат околу 150 илјади жители со македонско потекло, а во поширокото подрачје на Измир нивниот број достигнува околу еден милион. Без разлика на статистиката, доволно е човек да помине неколку часа меѓу нив за да почувствува дека македонскиот дух овде не е избледен, туку живее во секојдневниот живот, во јазикот што се зборува, во песната што се пее и во гордоста со која се чуваат сопствените корени.
Во разговорите со членовите на Здружението постојано се повторуваше една иста мисла: Македонија за нив не е само географски поим. Таа е наследство. Таа е семејна приказна. Таа е чувство што не избледува со преселувањето, ниту со минувањето на времето. Затоа вложуваат толку многу љубов и посветеност новите генерации да не го заборават јазикот, традицијата и културата што ги наследиле од своите предци.
Посебно доживување беше и посетата на населбата Чамдиби, во општина Борнова, каде што традиционално живее голем број Македонци. Според информациите што ги добив од домаќините, во Борнова живеат околу 150 илјади жители со македонско потекло, а во поширокото подрачје на Измир нивниот број достигнува околу еден милион. Без разлика на бројките, доволно е човек да помине само неколку часа меѓу нив за да почувствува дека македонскиот дух овде не само што не избледел, туку и понатаму живее со иста сила како и кај нивните предци.
Особено впечатливо беше дружењето во чајџилницата каде што секојдневно се собираат Македонците од овој дел на Измир. На прв поглед, тоа е обична чајџилница. Но, за луѓето што се собираат таму таа е многу повеќе од место за пиење чај. Таа е место каде што се среќаваат спомените и сегашноста. Се раскажуваат семејни приказни, се споделуваат спомени, се негуваат старите обичаи, се зборува на македонски јазик и со особена љубов се спомнува Македонија. Во таква атмосфера човек лесно сфаќа дека припадноста не се определува само според местото каде што живее, туку според она што секојдневно го носи во своето срце.
Круна на целиот ден беше дружењето во чајџилницата во населбата Чамдиби. Топлината на разговорите, искрените емоции и љубовта што овие луѓе ја покажуваа кон Македонија нè трогнаа и мене и мојот драг пријател, маестро Горан Алачки. Почувствувавме дека не смееме да останеме само гости, туку дека на некаков начин треба да возвратиме на сета таа искреност.
Токму тогаш следуваше уште едно прекрасно изненадување. Без наше знаење, нашиот домаќин Абдула Укардаш веќе обезбедил две хармоники. Како да ги прочитал нашите мисли. За миг просторијата се исполни со звуците на македонската музика. Заедно со маестро Алачки отсвиревме и отпеавме неколку македонски ора и песни, а присутните ни се придружија. Во тој незаборавен миг, на наше големо изненадување, ни се придружи и мојата внука, која беше со нас во Измир. Со детска искреност и извонредна емоција ја отпеа легендарната „Македонско девојче“. Во просторијата настана вистинска еуфорија. Песната беше прифатена со силен аплауз, а многумина пееја заедно со неа. Тоа беше еден од оние ретки моменти кога музиката ги брише сите граници, а три генерации, оние што ја напуштиле Македонија, нивните потомци и најмладите се обединуваат во една иста емоција.
Она што особено ме импресионираше беше достоинството со кое овие луѓе го негуваат својот македонски идентитет. Без гласни зборови, без спектакли и без потреба некому нешто да докажуваат. Тивко, истрајно и со огромна љубов го пренесуваат македонскиот јазик, традицијата и културата на своите деца и внуци. Тоа е, можеби, најсилната гаранција дека македонскиот идентитет ќе продолжи да живее и во генерациите што доаѓаат.
Често во Македонија зборуваме за иселувањето како за загуба. По ова искуство во Измир, уверен сум дека тоа не е целата вистина. Нашите иселеници не се само луѓе што заминале. Тие се жив мост меѓу две татковини, чувари на традицијата и најдобри амбасадори на македонската култура. Тие покажуваат дека љубовта кон сопствените корени не слабее со далечината, туку понекогаш станува уште посилна.
Од Измир ќе си заминеме исполнети со благодарност. Благодарност до наѓите пријатели Абдула и Себахат Укардаш, кои ми овозможија да ја запознаам оваа прекрасна заедница. Благодарност до претседателот Али Шенѓул и до сите членови на Здружението за нивната несебична работа и посветеност. Но, пред сè, благодарност до Македонците и нивните потомци во Измир, кои секојдневно нè потсетуваат дека љубовта кон татковината не се мери со километри, туку со силата со која ја чуваме во своето срце.
Ова искуство отвора и едно важно прашање. Дали ние во Македонија доволно знаеме, доволно цениме и доволно ги поддржуваме луѓето и здруженијата кои, далеку од татковината, со огромна љубов и лична посветеност го чуваат македонскиот јазик, културата и националниот идентитет? Токму затоа, надлежните институции, како на пример Министерството за надворешни работи и надворешна трговија, Министерството за култура и туризам, Агенцијата за иселеништво, како и сите други институции задолжени за соработката со македонската дијаспора, треба уште посилно да ги препознаат, поддржат и охрабрат ваквите здруженија. Тие не бараат многу. Но она што го прават за Македонија има вредност што не може да се измери ниту со пари, ниту со статистика. Тие се чувари на нашето национално наследство и најискрени културни амбасадори на Македонија во светот.
Додека последните акорди на македонските песни сè уште одекнуваа во моите мисли, сфатив една едноставна, но голема вистина: татковината не е само местото каде што сме родени. Таа живее таму каде што со љубов се чува јазикот, каде што песната ги поврзува генерациите, каде што традицијата се пренесува како најскапоцено наследство и каде што споменот на предците никогаш не згаснува. А токму таква Македонија ја сретнав во срцата на Измир.
Во месец септември ова Здружение ќе одбележи значаен јубилеј 30 (триесет) години од своето постоење и плодна работа. По тој повод, неговите членови ќе допатуваат во Македонија, во Скопје, земјата на своите предци, која со децении ја носат во своите срца и со неизмерна љубов ја претставуваат далеку од нејзините граници.
Верувам дека тоа ќе биде вистинска можност Република Македонија да им оддаде заслужено признание. Затоа, како човек што имаше привилегија лично да ја почувствува нивната искреност, пожртвуваност и безрезервна љубов кон Македонија, упатувам искрен апел до претседателот на Владата, до надлежните министри, до директорите на институциите што се грижат за македонската дијаспора, како и до градоначалникот на Град Скопје, да ги примат овие луѓе на средба и одблиску да се запознаат со нивната работа.
Убеден сум дека по таквата средба и самите ќе се уверат дека овие луѓе не се само потомци на македонските иселеници. Тие се искрени чувари на македонскиот јазик, културата, традицијата и националниот идентитет. Она што го прават речиси три децении претставува вистинска културна дипломатија и заслужува искрена почит, институционално внимание и континуирана поддршка од македонската држава.
P.S. Оваа колумна не беше планирана. Понекогаш најубавите текстови не се пишуваат со намера, туку се раѓаат сами затоа што се резултат на искрените човечки средби и на емоциите што тие ги оставаат длабоко во нас. Таква е и оваа репортажа. Таа се роди од љубовта што ја видов кон Македонија. Затоа верувам дека приказната што ја раскажав ќе продолжи да живее уште долго време.
